Voor Arthur Miller stond 'gewone man' voorop

RIJSWIJK - De beste toneelstukken van Arthur Miller werden gekenmerkt door mededogen met de 'gewone man'. De vertegenwoordiger die tegenover zijn vrouw en de buitenwereld de schijn ophoudt, de boer die wordt geconfronteerd met een heksenjacht. Zijn bekendste toneelstuk is Death of a Salesman (De dood van een handelsreiziger), dat in Nederland vooral bekendheid kreeg met Ko van Dijk als Willy Loman. Maar niet alleen door zijn stukken verwierf Miller roem. In 1956 trouwde hij met de actrice Marilyn Monroe. In de vijf jaren dat ze bij elkaar waren,had zij niet alleen te kampen met drank- en drugsproblemen en depressies, maar kreeg ze ook twee miskramen. Voor haar schreef Miller het scenario voor de film The Misfits, de laatste film van Monroe. In zijn laatste stuk, Finishing the Picture, die dit najaar in Chicago in première ging, wijdde Miller aandacht aan de tijd dat Monroe in The Misfits speelde. Miller, op 17 oktober 1915 in New York geboren, groeide op in het gezin van een welgestelde producent en verkoper van dameskleding. In de jaren dertig, tegen de tijd dat hij van de middelbare school kwam, ging zijn vader failliet. Het gezin verhuisde naar een schamel onderkomen in de wijk Brooklyn, dat model zou hebben gestaan voor het huis van Willy Loman in Death of a Salesman. Miller zou in zijn autobiografie, Timebends: A Life (1987,) schrijven dat de financiële ondergang van zijn vader hem had geleerd dat het "de onvermijdelijke en gerechtvaardigde voorwaarde van het leven is op te klimmen". Miller besloot te gaan schrijven, nadat hij De Gebroeders Karamazov van de Russische auteur Fjodor Dostojevski had gelezen. Hij studeerde journalistiek aan de Universiteit van Michigan, waar hij evenals een andere bekende toneelschrijver, Tennessee Williams, prijzen voor toneelstukken won. Na zijn afstuderen in Michigan keerde hij terug naar New York, waar hij meewerkte aan radioprogramma's als Columbia Workshop (CBS) en Cavalcade of America (NBC). Millers eerste toneelstuk op Broadway was The man who had all the luck (1944). Het stuk bracht hemzelf echter weinig geluk. Het verdween al na vier opvoeringen van de planken. Meer succes had drie jaar later All my sons, over een fabriekseigenaar die tijdens de Tweede Wereldoorlog met gebrekkige vliegtuigonderdelen woekerprijzen verdient. Maar de echte doorbraak kwam in 1949 met Death of a Salesman. Het stuk, dat vorig jaar nog in Nederland te zien was met Jules Croiset in de hoofdrol, wordt tot de belangrijkste toneelwerken van een Amerikaanse schrijver gerekend. Het is het tragische verhaal van Willy Loman, die in het zakenleven veel minder succes heeft dan hij zijn gezin en vrienden voorspiegelt. Hij wordt ontslagen en begint zich vreemde gedachten te vormen over zijn verleden. Omdat hij tot de conclusie is gekomen dat hij dood meer waard is dan levend, pleegt hij zelfmoord. Hij hoopt dat de uitkering van de levensverzekering zijn gezin redt en zijn zoon Biff de kans biedt een succesvol leven op te bouwen. In de jaren vijftig ging het Miller minder. Hij moest een onderzoek ondergaan van het commissie van het Amerikaanse parlement over invloed van communisten in de kunsten en kreeg geen toestemming om in Brussel de première van zijn stuk The Crucible (1953) bij te wonen. Het stuk gaat over de heksenprocessen van 1692 in de stad Salem in Massachusetts, maar is in werkelijkheid een drama over de heksenjacht op communisten en andere linkse Amerikanen in de jaren vijftig. Het werd een van Millers meest gespeelde stukken, hoewel het op Broadway aanvankelijk mislukte. In The Crucible wilde Miller aantonen dat het individu de druk van de omgeving die hem tot aanpassing wil dwingen, kan weerstaan. Waardering en verguizing wisselden zich bij Miller af. In 1956 kreeg hij zowel een eredoctoraat van 'zijn' Universiteit van Michigan als een oproep om voor de Commissie van het Huis van Afgevaardigden voor on-Amerikaanse activiteiten te verschijnen. Miller gaf toe dat hij bijeenkomsten van onder meer de Communistische Partij had bijgewoond, maar ontkende communist te zijn. Omdat hij weigerde anderen erin te luizen, werd hij gedagvaard voor minachting van het Congres. De beschuldiging werd twee jaar later ingetrokken. Miller, die in 1940 was getrouwd met een katholieke vrouw, was inmiddels met Monroe getrouwd. Jaren schreef hij niets voor het toneel, maar hij maakte wel het scenario voor de 'cinema novel' (filmroman) The Misfits. Toen de filmopnamen begonnen, zat Monroe zwaar onder de drugs. Zij was altijd te laat en veroorzaakte ruzies. Het huwelijk met Miller stond op springen en kort voor Monroes dood werd de echtscheiding uitgesproken. Miller keerde in 1964 op het toneel terug met After the fall, een sterk autobiografisch werk waarin schuld en onschuld centraal staan. Veel critici denken dat Maggie, de vrouw die zichzelf vernietigt, naar Millers ex-vrouw was gemodelleerd, maar de schrijver sprak dat tegen. In de jaren negentig schreef Miller nog werken als The ride down Mount Morgan (1991) en The Last Yankee (1993), maar hij erkende dat de goede tijd voor het toneel voorbij was. "Het is steeds moeilijker acteurs daarvoor te vinden, omdat de televisie meer betaalt en de film nog meer", merkte hij op. Spanje eerde Miller in 2002 met de prestigieuze Prins van Asturië-prijs. Miller was de eerste Amerikaan die deze onderscheiding kreeg.
Bron "Voor Arthur Miller stond 'gewone man' voorop" : telegraaf

Hoofd index pagina van "Voor Arthur Miller stond 'gewone man' voorop"